Şefkat Ve Empati

Şefkat duygusunda koşulsuzluk söz konusudur. Şefkat, sevginin şartsız halidir. İnsanları olumlu ve olumsuz özellikleriyle kabul etmeyi sağlar. Art niyetsiz, saf sevgi de diyebileceğimiz şefkatin aşkın, yüce ve insana özgü bir özelliği vardır. Merhamet bir eğilimken, şefkat sevgi nesnesi belli bir histir. Muhatabın ihtiyaçlarını hissederek, ona özel muamele söz konusudur. Şefkat, merhamet duygusunun olgunlaştırılmış hali ve bir adım ilerisidir.

Şefkat ve merhamet duyguları ancak empati becerisi sayesinde güçlenebilir. Olaylarla ve insanlarla empati kuramayan kişinin şefkati gerektiği gibi tezahür edemez. Şefkat bir anlamda karşımızdakini olduğu gibi kabullenmektir. Söz konusu kişi bir çocuk bile olsa, onu olduğu gibi kabullenmeden bir şeye yönlendirmek çok zordur.

Bir an için bu duygu kümesinin insanlıktan kalktığını düşünelim: Güçlüler zayıfları ezer, suç oranları hızlı bir şekilde artar. Zulmün hâkim olduğu yerde insanlar bir yere kadar dayansalar da, tahammül sınırı aşıldığında zalimle mazlum arasında çatışma çıkar. Bu da insanlığın sonu demektir. Her ne kadar insanın genetik programında acıma duygusu bir eğilim olarak var olsa da, bu duygu ancak bireysel çaba gösterilirse geliştirilebilir. Ama bir karınca ya da kuş, bu duygular kendisinde var olarak doğar.

‘Teflon Adam Modeli’

Acımasızlık insanı ilkelliğe götürür. Merhametin olmadığı insan modelini ‘teflon adam’ benzetmesiyle açıklamak istiyorum. Nasıl teflon tencere kendisi yanmadığı halde içinde bulunanı yakarsa, ‘teflon adam’ da başkalarına acı vermesine rağmen, hiçbir üzüntü ve suçluluk hissetmez. Bu insanlar acıma duygusu taşımadıkları gibi empatiden de yoksundurlar. Şefkatten uzak olan bu kişilere, beyinlerinde şefkat duygusunun gelişmesi ve başkalarına merhamet duyabilmeleri için, acı çeken insanların görüntüleri izlettirilir.

Empati için, ‘mikro ifade’ tabiri kullanılır. Bu, kişinin duygularını dışa vurması demektir. Duygusal empati, şefkati kapsayan bir yetenektir. Karşı tarafın yaşadıklarını anlamak ve ondaki hissi ipuçlarını okumak için, duygusal empatinin şefkatle beraber olması icap eder. Bu kabiliyetteki birisi başkalarıyla konuşurken, başkalarının duygularının arka planını tahmin etmeye çalışırken, sözlerin altındaki anlamları, ‘satır aralarını’ okur. Empatisi gelişmiş kişi, tek bir nesneyi düşünmez; daha bütüncül yaklaşır. Şefkat empatiyle birleştiğinde, insan başkasının gözüyle bakmayı başardığından farklı dünya görüşlerini de tanır.

Prof. Dr. Nevzat Tarhan’ın Duyguların Psikolojisi Kitabından Alınmıştır