Oruç Ve Yaşlı

Screenshot_2014-07-07-16-56-41-1

Belli bir yaşa erişmiş yaşlı birey, dinimizin temel şartlarından biri olan oruç farzını eda etmek, Ramazan ayının manevi ikliminden yararlanmak isteyebilir. Bu durumda, yaşlıya yardımcı olarak, orucu tutup tutmayacağı belirlenebilir, tutabilecekse kolay bir şekilde eda etmesi sağlanabilir.

Sağlıklı Yaşlının Oruç Tutması:

Ramazana yaklaşırken, yaşlının son sağlık durumunu belirlemek için, çeşitli tetkikler ile yaşlının tansiyon ölçümleri, böbrek ve karaciğer fonksiyonları, şeker ve kolesterol düzeyleri gözden geçirilmelidir. Ölçüm ve tetkiklerde sorun tesbit edilmezse sağlıklı yaşlı birey şu konulara dikkat ederek orucunu tutabilir:

1.Düzenli ve dengeli bir diyet.
Oruç tutmaya bağlı geliştiği sanılan mide şikâyetleri, sindirim sorunları aslında iftar ve sahurda yanlış beslenmeye bağlı olabilir. İftar ve sahurda hızlı – çok miktarda beslenme, fazla çeşit besin tüketme, yeterli sıvı almama ve yemek yer yemez yatma gibi etkenler, midede ekşime, yanma, reflü, hazımsızlık ve kabızlık gibi durumlara yol açabilir. Bunlara dikkat edilirse her yaştaki birey gibi sağlıklı bir yaşlı da sorunsuz oruç tutabilir.

İftar ve sahur arasının 3 küçük öğüne bölünmesi, aralıklı sıvı tüketilmesi, özellikle sahurda protein ağırlıklı beslenmek, tuzlu ve baharatlı gıdalardan kaçınmak yine sorunsuz bir oruç sağlayabilir.

2.Yeterli sıvı tüketilmesi.
Özellikle yaz mevsiminde uzun süren oruç saatlerinde böbrek sağlığını korumak için, kiloya göre yaklaşık 1500-2000 cc su tüketilmesi gereklidir. Suyun soğuk olmaması ve aralıklı tüketilmesi de tavsiye edilir.

3.Kan şekerinin dengeli tutulması.
Basit karbonhidratlar olan çay şekeri, kepeği alınmış beyaz undan yapılmış gıdaları tüketmek, ani kan şekeri yüksekliği akabinde düşüşü ile oruç tutan yaşlıyı halsiz bırakır. Bu yüzden beyaz şekerden ve beyaz undan yapılmış gıdalar yerine meyve tüketimini artırma, bakliyat ve tam buğday unundan yapılmış gıdaları tüketme gibi düzenlemeler daha dinç oruç tutulmasını sağlayabilir.

Kronik Hastalık Durumunda Oruç Tutulması

Teşhis konmuş kronik hastalığa sahip yaşlıların oruç tutma istekleri karşısında, ağır hastalıklar dışında, eğer yaşlı istiyorsa oruç tutması sağlanabilir. Yaşlının diyabet, hipertansiyon, kalp hastalığı, böbrek yetmezliği, parkinson veya demans gibi kronik hastalıkları varsa, oruç tutabilmesinin ilk şartı, hastalığının kontrol altında, tansiyon ve şeker düzeyleri stabil seyrediyor olmasıdır. Hastalığının akut veya dengesiz seyreden dönemindeki bir yaşlının oruç tutması şikâyetlerini artırabilir, hastalığını şiddetlendirebilir.

Hipertansiyon veya kalp hastası bir yaşlı, günde 1 veya 2 kez ilaç alıyorsa, dengeli ve düzenli beslenmesi için diyetisyeninden yardım alarak, ilaçlarını iftar ve sahurda alması sağlanarak oruç tutabilir. Yaşlının 1 gün orucu sonrasında durumu kontrol edilerek oruç tutmasının devamı veya bırakması düşünülür. Denemeler ve aralıklı oruç tutma bir alternatif olabilir.

Diyabet hastalığına sahip bir yaşlı, eğer günde 1 veya 2 kez tablet veya insulin kullanıyorsa, kan şeker düzeyleri dengeli seyretmekteyse, diyetisyen yardımıyla dengeli ve kan şekerine uygun bir diyetle, tabletleri ve-veya insulini iftar ve sahurda alarak oruç denenebilir. Ancak günde 3 veya 4 kez insulin tedavisi alan bir yaşlının oruç tutma saatlari insulin tedavisine engel olacağı için sağlığını bozabilir. İnsulin enjeksiyonunun orucu bozmadığı söylense de, insulin tedavisinden sonra gıda alımı şart olması nedeniyle oruçlu iken insulin enjeksiyonu kan şekerini düşüreceği için tavsiye edilmez. Yine de, 3 lü insulin tedavisini 2 li tedaviye dönüştürülüp iftar ve sahurda alarak tutabilen bazı diyabetli yaşlıların kan şekeri dengesi takip edilerek orucuna devamı karar verilebilir.

Erken evre böbrek yetmezliğinde yaşlı birey, yeterli sıvı tüketimi ve böbreği yormayan gıdalar tüketerek, kontrol altında oruç tutması mümkün olabilir. Özellikle uzun süren sıcak yaz günlerinde sıkı takip gerekir. İleri evre böbrek yetmezliğinde ise risk artar.

Yine başlangıç döneminde bir Parkinson hastası, eğer günde 1 veya 2 kez kullanılan ilaçlar ile tedavi altındaysa oruç tutması Parkinson belirtilerini artırmayabilir. Ancak orta ve ağır derece Parkinson hastaları günde 3-4 kez tedavi aldıkları ve ilaç saatlerinin düzeni çok önemli olduğu için, uzun süren oruç saatleri Parkinsona bağlı şikâyetlerini artırabilir.

Demans hastalığı başlangıç döneminde olan, tüm belirtisi hafif unutkanlıktan ibaret bir yaşlı, oruç tutmaya istekli ise oruç saatlerini sağlıklı olarak geçirebilir. Ancak bilişsel fonksiyonları gerilemiş, öz bakımını ihmal etme, yakınlarının isimlerini ve kendilerini hatırlayamama gibi belirtileri olan yaşlı, oruç tutma şartlarından olan şuurlu olma halini taşımamaktadır.

Tüm bu belirtilen durumlarda yaşlının oruç tutmaya arzulu olması ve tedavisini yeniden düzenlemede işbirliği yapması, oruç tutmasını kolaylaştırır. Oruç edasının danışıldığı hekimin veya diğer sağlık profesyonelinin de hastaya yardımcı olmaya istekli olması, önemli bir faktördür.

Halisane niyetlerle tutacağınız oruçlar, sıhhat ve afiyet içinde geçireceğiniz bir Ramazan temennisiyle…

Dr Hilal Özkaya