Ebru Sanatı ve Estetik  

“Ebru” kelimesi anlamı itibari ile bulutumsu, bulut gibi manasına gelmekle birlikte Fars’ça Ebri olarak kullanılmıştır. Çağatay’ca Ebre:roba, hare gibi dalgalı damarlı (kumaş, kâğıt) anlamına gelir. Bundan dolayı 15. Yüzyılda Türkistan’da Çağatay devri’ne kadar gideceği düşünülmektedir. Yine Farsçada Âb-rû (suyun yüzü) kelimesinden gelmiş olabileceği düşünülmektedir.

Türk eb  ru sanatının en önemli özelliği, malzemelerinin yapısına dikkat edilmesi ve bu konuda taviz verilmemesidir. Eğer malzemede hatalı kullanım olursa boyaların solması, kâğıdın çürümesi ile kısa sürede ömrünü tamamlayarak hayal kırıklığına sebep olmaktadır. Oysa yüzyıllardır kitapları süsleyen ebru kâğıtları, halen aynı renk canlılığını koruyarak günümüze ulaşmışlardır.

Necmeddin Okyay Ebrusu (Uğur Derman Koleksiyonu)
Necmeddin Okyay Ebrusu (Uğur Derman Koleksiyonu)

 

2
Arifinin Guy-ı Çevgan  Miladi 1441 (H 841)  s.21b,22a TSM

 

Papatya Ebrusu- Gülseher Kahraman
Papatya Ebrusu- Gülseher Kahraman

İslâm sanatlarının içinde tasavvuf kültürü ile en çok bütünleşmiş olanlarından birinin ebru olduğunu söyleyebiliriz. Bu sanat dalının icra edenlerinin dervişler olduğunu düşünürsek eserlerine imza atmamalarına şaşırmamak gerek. Bunun, günümüzün sanat felsefesi ile anlaşılması mümkün değildir.

Ebru sanatında kullanılan malzemeler birebir doğadan temin edilerek, sanatkârın kendisi tarafından hazırlanılır. Konusu itibarı ile tabiat tasviri esas alındığı görülmektedir. Gökyüzü, toprak ve doğa, ilham kaynağıdır.

Geçmişte dervişlerin ruhlarını ıslah ve olgunlaştırma aracı olan ebru sanatı günümüzde de aynı misyonunu sürdürmekle birlikte insanların iletişim aracı haline geldiği de görülmektedir. Geçmiş ile gelecek arasında bir bağ oluşturması yanında, sanattaki süreklilik önemli unsurların anlaşılmasını kolaylaştırır.  Ebru sanatının öğretilmesi ve icrası sürecinde insanlar üzerindeki faydalı etkileri gözle görülebilmektedir. Ebru, sanatkârının gelişiminde güçlü ve etkin bir eğitim aracıdır. İnsanlar arasında estetik duyarlılığın kazanılması, ortak davranışların geliştirilmesi, ortak beğeni oluşması, güzeli arama gibi değerlerin elde edilmesi hep bu eğitim yolunda kazanılmaktadır. Toplumumuzda nitelikli insanların yetişmesi; çevreye, ülkeye faydalı, verimli olmaları; toplumun geleceği için çok önemlidir.

Ebru sanatı, güzellik anlayışımızdan doğup yine güzellik anlayışımızla gelişmiş, kâğıt süsleme sanatlarının en önemlilerinden biridir. Ama şu anda kitap sanatlarından bağımsız olarak yürütüldüğü görülmektedir.

Gülseher Kahraman