Doğum Ağrısı İle Başa Çıkma Yöntemleri

Ağrının fark edilme düzeyi olan ağrı eşiği her insanda farklıdır. Ağrıyı algılama, ağrı ile ilgili geçmiş deneyimlere, değer yargılarına, ağrı alışkanlıklarına, anksiyete (korku) düzeyine, sosyal ve ekonomik yapıya göre farklılıklar gösterir.

Ağrıya karşı tepkiler farklıdır. Aynı kişi için zaman zaman farklılıklar da gösterebilir. Herkes kendi ağrı algısının nasıl olduğunu bildiğinden doğum ağrısı ile başa çıkma yöntemlerini de belirleyebilir. Gebelik döneminde benimsenen yöntemlerin çalışılması gerekir. Başaracağına öncelikle anne adayının inanması gereklidir.

Doğum ağrısını diğer ağrılardan ayıran özellikler şunlardır:

Normal bir sürecin parçasıdır, diğer ağrılar hastalık habercisidir.
Doğum ağrısı beklenir, hazırlık dönemi vardır. Bu esnada hazırlanarak ağrılarla baş edilebilir.
Sürekli değildir, ağrı ve dinlenme periyotları vardır.

Doğum ağrıları ile baş etmede kullanılan ilaçsız yöntemler:

İlaçsız ağrı azaltma teknikleri anne adayının enerjisini korur ve rahat bir doğum geçirmesini sağlar. Bunun için çeşitli gevşeme teknikleri uygulanır. Doğum süresince destek bir yakının olması (eş, kardeş, anne, arkadaş) ve teknikleri uygulama konusunda yardımcı olması (geribildirim vermesi) çok faydalı olur. Destek olacak kişinin stres belirtilerini bilmesi gerekir. İnsanlar stresli olduğunda omuzlarını sıkma, bacaklarını titretme, başağrısı gibi bulgular verebilir. Bu durumda yardımcı kişi hamilenin dikkatini başka yöne çekerek onu gevşetmelidir.

Gevşeme teknikleri gebelik boyunca düzenli olarak uygulanmalıdır. Gevşeme egzersizlerini eşler birlikte, sakin bir ortamda uygulamalıdırlar. Birkaç gevşeme yöntemi birlikte kullanılabilir. Örneğin hayal kurarken, müzik dinleyip bir yandan da solunum egzersizleri yapılabilir.

Zihinsel teknikler:

Ağrıyı azaltma yöntemlerinden biri de zihinsel konsantrasyonu artırmadır. Bu yol ile beynin ağrı algılaması azalır. Bu teknikler anne adayının rahat olmasını, kendini rahat hissetmesini sağlar.

Bir noktaya odaklanma: Ağrılar süresince bir noktaya odaklanılır ve sürekli oraya bakılır. O objenin rengi, biçimi düşünülür. Eğer mümkünse müzik de olması rahatlamayı artırır. Kadınlar gözleri kapalı odaklanmayı da seçebilir. Odaklanılacak nesneye hamilelik süresince karar verilmelidir. Bu egzersizin ilk kez doğum anında yapılması yeterince etkili olmayacaktır. Hamilelik sırasında bu rahatlama tekniğine çalışabilirsiniz. (Örneğin eşiniz el tırnağınızı sıkarak size ağrı verirken siz bu yöntemle rahatlamaya çalışın). Bu şekilde ağrı ile başa çıkma yeteneği geliştirilebilir.
Hayal kurma: Bir diğer gevşeme tekniği hayal kurmadır. Anne hoş bir şey düşünür. Örneğin bir çiçeğin yapraklarının açılması gibi. Bu düşünce rahim ağzının da açılmasını kolaylaştıracak ve doğumu rahatlatacaktır. Hayal kurma ile birlikte solunum egzersizlerinin kullanılması daha etkili olmaktadır.
Müzik dinleme: Müzik, yağmur sesi, deniz dalgası sesi anne için rahatlatıcı olmaktadır. Doğuma küçük müzik dinleme aletleri götürerek doğum boyunca müzik dinleyebilirsiniz.

Cilde uyarı teknikleri:

Masaj: Ağrılar sırasında karına dairesel hareketler yapılarak rahatlamak mümkündür. Gevşemeye yardımcı olması için şakaklara, omuzlara, el ayalarına ve ayak altına masaj yapılabilir. Masaj süresi 15-30 dakikayı aşmamalıdır.
Sakral Basınç: Bebeğin neden olduğu gerilmeyi azaltmak anne adayının kuyruk sokumu üzerine basınç uygulanır. Ağrının başlamasıyla basınç uygulaması yapılır, ağrı kesilince basınç uygulaması kesilir. Doğrudan kuyruk sokumu üzerine hafif hareketlerle yapılır. Bir küçük top kullanılarak da yapılabilir.
Termal Uyarı: Sıcak veya soğuk uygulama sinir uçlarını uyarır ve ağrı hissini azaltır. Soğuk kompresle yüz silinebilir. Doğumun erken döneminde ılık duş alınabilir, kuyruk sokumuna ılık uygulama yapılabilir. Ancak sıcak veya soğuk uygulama kateter uygulanan bölgeye yapılmamalıdır.
Pozisyon: Doğum süresince pozisyon değişimi deride uyarı sağlar. Ayakta durma anneyi rahatlatır. Yaklaşık 30-60 dakikada bir pozisyon değişimi kaslarda yorgunluğu azaltarak rahatlık sağlar. Koşullar uygunsa yürümek doğumu kolaylaştırır.

Solunum Egzersizleri:

Yararları: Anne ile fetüse yeterli ve sürekli oksijen sağlama ve dikkati bir yerde toplayarak zihni ağrı algılamasından uzaklaştırma.

Solunum Tipleri ve Uygulama Yöntemleri:

Tam Solunum: Bir el karına bir el göğse konur. Nefes alırken önce yavaşça karın sonra göğüs genişletilir. Nefes verirken karın hafifçe yukarı ve içe doğru çekilmelidir.
Karın Solunumu: Nefes alırken sadece karın bölgesi hareket etmeli, göğüs bölgesinde hareket olmamalıdır.
Göğüs Solunumu: Her iki el parmak uçları birbirine değecek şekilde göğüs altına yerleştirilir. Nefes alırken göğüs kafesi genişlediğinden parmak uçları birbirinden uzaklaşır, nefes verirken eski pozisyona döner.

Doğum Ağrıları Sırasında (I.Evre) Kullanılacak Solunum Egzersizleri:

Yavaş Göğüs Solunumu: Gevşeme için çok yararlıdır. Burundan derin nefes alın ve ağızdan üfleyerek verin.
Hızlı Göğüs Solunumu: Kasılmaların daha güçlü olduğu durumlarda kullanılmalıdır. Rahatlatıcı nefes alın ve ağrının düzeyi iyice yükselinceye kadar yavaş solunum uygulayın. Ağrı şiddeti artınca solunum hızını artırın, azalınca tekrar yavaşlatın.
Üflemeli solunum: Kasılmaların çok uzun ve baş edilmesi zor olduğu durumda kullanılmalıdır.
Yavaş rahatlatıcı nefes alıp verin
Üç yüzeysel soluk alıp-verin, dördüncü nefeste yüzeysel nefes alıp nefesinizi ağızdan mum üfler gibi verin.

Doğum Anında (II.Evre) Kullanılacak Solunum Egzersizleri:

Doğum anında rahim ağzının açılması tamamlandıktan sonra ıkınma başlar. Bebeğin başının inmesi ile pelvis tabanındaki gerilim sinir uçlarını uyarır ve itme, ıkınma hissi uyanır.

Ikınma anında karın kasları ve diyafram kullanıldığı için ıkınma öncesi karın solunumu yapmak daha etkili olacaktır.

Doğum anında ağrı geldiğinde;

İlk olarak karın solunumu yaparak nefes alın,
Nefesinizi tutarak çenenizi göğsünüze dayayın,
Uuzn süreli nefesinizi tutarak ıkının. Bu tür ıkınmada anne ve bebeğin oksijenlenmesi azalır. Bu sebeple bu tür ıkınma doktor gözetiminde yapılmalı ve doktorun yönlendirmelerine uyulmalıdır.
Ağrılar durduğunda dinlenin.
Bebeğin başı doğduğunda anne ıkınmayı keserek, gevşemelidir.

Unutulmaması gerekenler:

İtme sırasında yanaklarınızı şişirmek yerine karın kaslarına odaklanın
Makata vuran ağrı ve vajinada basınç hissetseniz de kalçanızı gevşek tutun
Ağrıdan önce ve sonra rahatlatıcı derin nefes alıp, verin
Çenenizi ve ağzınızı gevşetin, çenenizi göğsünüze dayayarak güçlü bir şekilde ıkının
Bebeğin başı çıkınca itmeyi kesin

Gevşeme Egzersizleri:

Doğumun rahat geçebilmesi için gevşeme tekniklerinin kullanılması önemlidir. Gebeye gevşeme teknikleri öğretilerek geriliminin azalmasına yardımcı olunabilir. Doğum sırasında anne adayının yanında yardımcı birinin olması, gevşemesine yardım etmesi açısından önemlidir. Gevşeme için uygun, loş bir ortam ve rahatlatıcı bir müzik gerekir. Bunun yanısıra hoş bir resim de gevşemeye yardım edebilir.

Gevşeme için örnek egzersiz:

Rahat pozisyon alın
Bu arada düzenli nefes alıp verin
Müziği dinleyerek gevşemeye devam edin
Başınızın üst kısmının rahatladığını hissedin
Yavaşça gözlerinizi kapatın
Çenenizi hafif açarak dudaklarınızı gevşetin
Yavaş ve ritimli nefes alıp-verin
Boynunuzun kaslarını gevşetin
Omuzlarınızı, kolunuzu, dirseğinizi, önkolunuzu ve ellerinizi gevşetin
Tek tek tüm parmaklarınızın gevşediğini hissedin
Göğsünüzün ön ve arka kısmını gevşetin
Karın kaslarınızın yumuşadığını hissedin
Gevşemenin sıcaklığını kalçanızda, bacaklarınızda, ayaklarınızda ve parmaklarınızda hissedin
Tüm vücudunuzun gevşediğini hissedin
Nefes alıp gevşemeyen bölge varsa tekrar odaklanın
Nefes verirken tüm gerginliğin vücudunuzu terk ettiğini hissedin
Müziği dinlemeye devam edin
Kendinizi rahat hissettiğinizde son rahatlatıcı nefes alıp verin
Gözlerinizi açın
Vücudunuzun enerji ile dolduğunu hissedin

Kaynak:
Anne Babalar İçin Doğuma Hazırlık / Sağlık Profesyonelleri için Rehber (Prof. Dr. Hülya Okumuş, Yard. Doç. Dr.Samiye Mete) adlı kitaptan derlenmiştir.