Cumalıkızık

Cumalıkızık, Bursa’da bulunan ve çok iyi korunmuş olan bir yerleşim yeridir. Alanın bir çok özelliği korunmuştur fakat bu özelliklerinin devam ettirilmesi konusunda sorunlar yaşanmaktadır.

Cumalıkızık Köyünün Tarihçesi ve Mimari Yapısı
Cumalıkızık’ta yer alan bu tarihi evlerin bu yüzden , bir kılavuz kitapçık, servis mekanları, çatı drenajı, bozulmuş cephe malzemesi (sıva), strüktürel dayanım, mimari elemanlar (dış ve iç duvarlar, kapı pencere) gibi birçok sorunları vardır.

Köyün Ekonomik Durumu ve Tarihin Korunmasındaki Güçlükler
Köyün nüfusu geçmişte bugünden daha fazlaydı. 270 olan köydeki evlerin bugün 180-190’ında oturulmaktadır. Köyün nüfusu 1940 yıllarında 922 (474 kadın-448 erkek), 1975 yılında 869 (434 kadın-435 erkek), 1998 yılında 580’dir.

Cumalıkızık nüfusunda 1955’ten 1975’e kadar sürekli bir düşüş gözlenmektedir. Tarımda makinenin etkin olmadığı zamanlarda yüksek olan nüfus, sanayinin gelişmesi ve ekonomik zorluklar gibi nedenlerle, köylülerin kente göç etmesine neden olmuştur.

1950’li yıllara kadar ekonomik durumu oldukça iyi olan Cumalıkızık Köyü’nde o dönemlerde en önemli geçim kaynağını kestane ağaçları oluşturmaktaydı. Ancak daha sonra hastalık nedeniyle kestane ağaçlarının kuruması Cumalıkızık ekonomisine büyük zarar vermiştir.

Günümüzde köyün en önemli geçim kaynağını bahçe tarımı oluşturmaktadır.Köyün oldukça geniş bir alana yayılan verimli toprakları üzerinde her çeşit meyvecilik ( narenciye hariç) ve sebzecilik yapılmaktadır.( Mevsimine göre kiraz , çilek , şeftali , vişne , erik , elma , armut , üzüm , frenk üzümü, ayva , fasulye , biber , domates , patlıcan , vb.) Önceleri kestane ve şeftali üretimi ön sıradayken , bugün en fazla kiraz üretilmektedir.

1955 yıllarına kadar köyün büyük kısmında tütün dikimi yapılırken , tütünün getirisinin az olması köylülerin tütüncülükten vazgeçmelerine neden olmuştur.

Cumalıkızık ‘ta hayvancılık fazla gelişmemiştir. Motorlu araçların da tarıma girmesiyle , taşıma işleri hayvanlar yerine motorlu araçlar ile yapılmaktadır.

Köyde özgün mimari doku korunduğu gibi geleneksel yaşam da devam etmektedir. Sünnet , düğün gibi geleneksel törenlerin günümüzde de yaşatıldığı , komşuluk ilişkilerinin eskisi gibi devam ettiği görülmektedir. Köyde evlerin perdelerinde Kızık motiflerine rastlanmaktadır. Mahramiyet olgusunu bugün de koruyan köy kadınlarının geleneksel el becerilerinin (dantel , nakış , dikiş , gözleme ve recel üretimi vb.) de hala korunduğu gözlenmektedir.

Tüm bu özelliklerin yanı sıra ailenin kapalı ekonomisinin şehir ekonomisine dönüşmesi Cumalıkızık Köyünü de olumsuz olarak etkilemiştir. Mimariye de yansıyan bu değişim , iç oylumlu Cumalıkızık köy evi plan tipini de değiştirmiştir. Aile içinde sosyal statüye göre farklı kotlarda düzenlenmiş yaşayan mahalleri bozulmuş , yeni kullanım gereçlerinin ev içine girmesiyle odalar yeni özellikler kazanmıştır. Eski yaşam biçimiyle her türlü eylemin geçtiği bir oda , bugün salon olarak barok tipi mobilyalarla donatılarak kullanılabilmektedir.

Ekonomik ve Sosyal Yaşam Geriledikçe Tarihin Korunması Güçleşmektedir.
Kente olan göç nedeniyle , çoğu yaşlı insanların eline kalan evlerin korunması ve bakımı pek mümkün görünmemektedir. Nüfus giderek azalmakta , işgücü kente kaymaktadır.

Köyde özgün mimari doku korunduğu gibi geleneksel yaşam da devam etmektedir. Sünnet, düğün gibi geleneksel törenlerin günümüzde de yaşatıldığı, komşuluk ilişkilerinin eskisi gibi devam ettiği görülmektedir. Köyde evlerin perdelerinde özgün motifler (küpeli çiçeği motifi gibi) dikkat çekmekte, dantel işlemelerinde Kızık motiflerine rastlanmaktadır. Mahremiyet olgusunu bugün de koruyan köy kadınlarının geleneksel el becerilerinin (dantel, nakış, dikiş, gözleme ve reçel üretimi vb.) de hala korunduğu gözlenmektedir.

Tüm bu özelliklerin yanı sıra ailenin kapalı ekonomisinin şehir ekonomisine dönüşmesi Cumalıkızık Köyünü de olumsuz olarak etkilemiştir. Mimariye de yansıyan bu değişim, iç oylumlu Cumalıkızık köy evi plan tipini de değiştirmiştir. Aile içinde sosyal statüye göre farklı kotlarda düzenlenmiş yaşam mahalleri bozulmuş, yeni kullanım gereçlerinin ev içine girmesiyle odalar yeni özellikler kazanmıştır. Eski yaşam biçimiyle her türlü eylemin geçtiği bir oda, bugün salon olarak barok tipi mobilyalarla donatılarak kullanılabilmektedir.

Kente olan göç nedeniyle, çoğu yaşlı insanların eline kalan evlerin korunması ve bakımı pek mümkün görünmemektedir. Nüfus giderek azalmakta, iş gücü kente kaymaktadır.

Evler yasal koruma altına alındıktan sonra , yaptırımı olan kültür politikalarının bulunmamasından dolayı koruma sağlıklı gerçekleştirilmemiştir, ev sahipleri de çözümsüzlükten ve bilinçsizlikten dolayı evlerine tek bir çivi bile çakmamakta , evlerini eskimeye , yok olmaya bırakmaktadır. Bu nedenle birçok aile daha iyi bir barınak ve çocuklarına daha iyi eğitim sağlamak için şehre geçmektedir . Ayrıca ailelerin kapalı ekonomisinin değişmesiyle , yaşam biçimi de değişmiş , bununla birlikte iç oylumlu Cumalıkızık köy evi plan tipi de değişmiştir. Aile içindeki sosyal statüye göre farklı kotlarda düzenlenmiş yaşam mahalleri bozulup , yeni kullanım gereçlerinin de yaşama girmesiyle mekanların yeni özellikler kazanması önlenmemiştir . Ahşap odalardaki yunmalıklar yerini küvetler , aşhaneler almış , karakteristik ocaklar yok olmaya başlamıştır.

Köy nüfusu giderek azalmış , çoğu yaşlılara kalan evlerin bakımı ve korunması güçleşmiş bu nedenlerle evlerin çoğu harap durumda olup bir kısımda yıkılmıştır.

Köyün korunabilmesi için 1998 yılı başındaki köye artı gelir sağlayacak ekonomik – kültürel – doğal sürekliliği sağlayacak model geliştirilmektedir.

Yakın çevresinde doğal güzellikleri ve endemik bitkileri barındırmaktadır. Bursa ovasına hakim manzarası olan Cumalıkızık Ankara yolunu bağlayan kıvrımlı yol üzerinde 1997 yılında Bursa Büyükşehir Belediyesi desteğiyle piknik alanı inşa edilmiş , köy kooperatifi tarafından işletilmektedir. Köyün çok değerli kaynak suyu da piknik alanıda aktarılmakta , köye ekonomik girdi sağlayacak işletme modelinin oluşturulmasını beklemektedir.

Cumalıkızık’ın bir başka özelliği de doğal zenginliğidir. Endemik bitki çeşitliliği , iklimi , Uludağ zirvesine ulaşılırlığı ve yakın çevre doğa yürüyüş alanları , dereleri ile Cumalıkızık’ın cekiçiliği artmaktadır.

Bursa’ya bir mahalle olacak kadar yakın , aynı zamanda Uludağ’ın eteğinde doğal güzelliğiyle kentin karmaşasından çok uzakta.

Cumalıkızık sahip olduğu tarihi – kültürel – arkeolojik – doğal özellikleriyle hem yerel hem de ulusal ölçekte büyük önem taşıyan bir yerleşmedir.

Alıntı: www.belgeler.com